بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العلمین

جهاد

به تفسیر آیه 71 از سوره النساء از کتاب تفسیر فخر رازی یا تفسیر الکبیر که اسم اصلی آن مفاتیح الغیب است و قبلا توضیح مختصری درباره آن ذکر گردید اشاره می کنیم :

{ياأيها الذين ءامنوا خذوا حذركم فانفروا ثبات أو انفروا جميعا}.

واعلم أنه تعالى عاد بعد الترغيب في طاعة الله وطاعة رسوله إلى ذكر الجهاد الذي تقدم، لانه أشق الطاعات، ولأنه أعظم الامور التي بها يحصل تقوية الدين فقال: {عليما يأيها الذين ءامنوا خذوا حذركم} وفي الآية مسائل:

المسألة الأولى: الحذر والحذر بمعنى واحد، كالاثر والاثر، والمثل والمثل، يقال: أخذ حذره إذا تيقظ واحترز من المخوف، كأنه جعل الحذر آلته التي يقي بها نفسه ويعصم بها روحه، والمعنى احذروا واحترزوا من العدو ولا تمكنوه من أنفسكم، هذا ما ذكره صاحب "الكشاف". وقال الواحدي رحمه الله فيه قولان: أحدهما: المراد بالحذر ههنا السلاح، والمعنى خذوا سلاحكم، والسلاح يسمى حذرا، أي خذوا سلاحكم وتحذروا.

والثاني: أن يكون {خذوا حذركم} بمعنى احذروا عدوكم لأن هذا الأمر بالحذر يتضمن الامر بأخذ السلاح، لأن أخذ السلاح هو الحذر من العدو، فالتأويل أيضا يعود إلى الأول، فعلى القول الاول الأمر مصرح بأخذ السلاح، وعلى القول الثاني أخذ السلاح مدلول عليه بفحوى الكلام. (مفاتيح الغيب، سورة النساء، الآية 71).

{ياأيها الذين ءامنوا خذوا حذركم فانفروا ثبات أو انفروا جميعا}.

بدان که الله تعالی بعد از ترغیب به طاعت الله و طاعت رسولش به مسأله جهادی که متقدما ذکر شده بود بازمیگردد به این دلیل که جهاد از اشق طاعات و از اعظم اموری است که موجب تقویت دین می شود . الله می گوید : « عليما يأيها الذين ءامنوا خذوا حذركم » . حِذر و حَذَر و إثر و أثَر و مثل و مثل به معنی واحد هستند . گفته می شود : حذرش را اخذ کرد وقتی هوشیار می گردد و از مخوف احتراز می ورزد تا با آن نفسش و روحش را حفظ کند . معنی « احذروا » یعنی از عدو احتراز نمایید و این معنی را صاحب کشاف می گوید . واحدی رحمه الله درباره آن، دو قول می گوید : اول اینکه : مراد از کلمه « حذر » اینجا سلاح است و معنی آن اخذ سلاح است و سلاح حذر نامیده شده است . دوم اینکه عبارت « خذوا حذرکم » یعنی عدوتان را تحذیر کنید و این امر متضمن اخذ سلاح است و به همین دلیل این تأویل به مورد اول باز می گردد که همان اخذ سلاح می باشد .

این تفسیر بیان می کند که منظور از حذر همان سلاح است و هوشیاری در مقابل عدو نیز با اخذ سلاح ممکن می شود . اینکه بعد از ذکر اطاعت از الله و رسولش به جهاد اشاره می شود مبین این است که جهاد یکی از مواردی است که طاعت را از عصیان مشخص می کند زیرا قتال، امری شاق است و شخصی که در این مورد اطاعت کند احتمال اینکه در مسائلی دیگر عصیان کند قلیل است والله أعلم .