بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العلمين

نوروز مجوسی و حدیث معلی بن خنیس

در بین اشخاصی که تمایل به مجوسیت دارند و یا اینکه مجوسی هستند و تظاهر به مسلمانی می کنند عده ای وجود دارند که بسیار سعی می کنند به نوروز مجوسی رنگ و لعاب اسلامی بدهند و لهذا دائماً حدیثی را که معلی بن خنیس از امام صادق نقل کرده، مطرح می کنند و آن را دلیلی بر تأیید نوروز توسط امام صادق بحساب می آورند. متأسفانه این مکاران قدرت تبلیغ و رسانه ای زیادی نیز دارند و بکرات مشاهده کرده ایم که حدیث معلی بن خنیس را دستآویز قرار داده و از آن در مقالات خود استفاده نموده و در جراید کثیر الانتشار و حتی در سایتهای معتبر مذهبی نیز درج کرده اند.

حدیث معلی بن خنیس که تقریباً تنها حدیث موجود در مدح نوروز مجوسی است حدیثی کاملاً بی اعتبار و غیر قابل قبول از نظر علم حدیث است و علما و مراجع بزرگی مثل خویی نیز این مطلب را ذکر کرده و بر بی اعتباری و ضعیف السند بودن این حدیث تأکید کرده اند.

حدیث معلی بن خنیس را اشخاصی نقل کرده اند که یا کذاب و جاعل و دروغگو بوده اند یا اینکه مجهول الهویه بوده اند و اثری از آنان در کتب رجالی یافت نمی شود. واضح و مبرهن است که اگر ثابت شود قولی دروغ است قبول آن قول برای انجام عملی یا قبول اعتقادی یا مکر و حیله قبول کننده قول کذب را مشخص می سازد یا جهالت و نادانی او را. لذا آن عده که می دانند حدیث معلی بن خنیس درباره نوروز مجوسی قولی کذب است ولی مجدداً از آن در جهت تثبیت انحرافات استفاده می کنند هدفی جز مکر و خدعه ندارند. اما آن اشخاصی که بدون تفحص در حدیث مذکور، آن را قبول می نمایند عملی جز از روی جهالت و نادانی انجام نداده اند.

در بین احادیثی که نوروز در آنها ذکر شده حدیث معلی بن خنیس حدیثی است که با آب و تاب زیاد به مدح و تحسین نوروز مجوسی پرداخته است و به همین دلیل است که منحرفین و حقه بازها تمایل وافری به این حدیث از خود نشان می دهند. کذابین و جاعلین این حدیث مجموعه ای از وقایع تاریخی را جمع کرده اند و با نسبت دادن آن به امام صادق قصد داشته اند که نوروز مجوسی را روزی بسیار عظیم و مهم جلوه گر نمایند و در این راه حتی از خود مجوسیان که نوروز عید آنها است نیز سبقت گرفته اند. وقایعی مثل قرار گرفتن کشتی نوح بر کوه جودی در روز نوروز و اولین روزی که بادها وزیدن گرفت و آفتاب طلوع کرد و زینت زمین خلق شد و وقایع شگفت انگیز دیگر.

در بین احادیث نوروز مجوسی، حدیث فالوده نیز ندرتاً ذکر می شود که در آن بیان شده که علی علیه السلام در قبال فالوده ای که به عنوان هدیه دریافت می کند می گوید: « فنيرزوا إن قدرتم كل يوم يعني تهادوا و تواصلوا في الله» که معنایش چنین است: «اگر قادر بودید کل ایام را نوروز قرار دهید یعنی هدیه بدهید و صله رحم کنید». این حدیث نیز از نظر اعتبار جایگاهی بمراتب پایینتر از حدیث معلی بن خنیس دارد و حتی عده ای از علما گفته اند که منظور از حدیث این است که سعی کنید بیشتر هدیه بدهید و صله رحم کنید نه اینکه نوروز را جشن بگیرید. نکته جالب این است که اشخاصی که به نقل چنین احادیث دروغینی مبادرت می ورزند آیا با خود تفکر نکرده اند که چگونه است که علی علیه السلام حتی نمی داند نوروز در چه روزی واقع شده ولی امام صادق از به وقوع پیوستن آن همه وقایع تاریخی در آن روز مطلع است؟!

در هر صورت حتی یک حدیث معتبر هم در تأیید نوروز مجوسی وجود ندارد. قابل ذکر است که در بین احادیث نوروز، احادیثی نیز وجود دارند که نوروز مجوسی را نفی کرده و مردود می شمرند مثل حدیث زیر:

حُكِيَ أَنَّ الْمَنْصُورَ تَقَدَّمَ إِلَى مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع بِالْجُلُوسِ لِلتَّهْنِيَةِ فِي يَوْمِ النَّيْرُوزِ وَ قَبْضِ مَا يُحْمَلُ إِلَيْهِ فَقَالَ ع إِنِّي قَدْ فَتَّشْتُ الْأَخْبَارَ عَنْ جَدِّي رَسُولِ اللَّهِ ص فَلَمْ أَجِدْ لِهَذَا الْعِيدِ خَبَراً وَ إِنَّهُ سُنَّةٌ لِلْفُرْسِ وَ مَحَاهَا الْإِسْلَامُ وَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نُحْيِيَ مَا مَحَاهُ الْإِسْلَامُ. (بحار الأنوار ج : 48 ص : 108 ، باب عبادته و سيره و مكارم أخلاقه و وفور علمه صلوات الله عليه - المناقب ج : 4 ص : 319 ، باب إمامة أبي إبراهيم موسى بن جعفر الكاظم ع).

حكایت می شود كه منصور از موسی بن جعفر علیه السلام برای تهنیت در روز نوروز و گرفتن آنچه برای او آورده می شود به نشستن (در خانه یا در مراسمی) دعوت كرد. موسی بن جعفر علیه السلام گفت: من اخباری را كه از جدم رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم رسیده مورد بررسی قرار دادم و از این عید خبری نیافتم. این عید از سنت مردمان فارس است كه اسلام آن را محو نموده است و پناه می برم به الله كه بخواهم چیزی را كه اسلام نابود ساخته دوباره زنده گردانم. (بحار الأنوار ج : 48 ص : 108 ، باب عبادته و سيره و مكارم أخلاقه و وفور علمه صلوات الله عليه - المناقب ج : 4 ص : 319 ، باب إمامة أبي إبراهيم موسى بن جعفر الكاظم ع).

و همچنین این حدیث:

الْقُطْبُ الرَّاوَنْدِيُّ فِي لُبِّ اللُّبَابِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ إِنَّ اللَّهَ أَبْدَلَكُمْ بِيَوْمَيْنِ يَوْمَيْنِ بِيَوْمِ‏ النَّيْرُوزِ وَ الْمِهْرَجَانِ الْفِطْرَ وَ الْأَضْحَى. (مستدرك‏ الوسائل ج : 6 ص : 154 ، بَابُ نَوَادِرِ مَا يَتَعَلَّقُ بِأَبْوَابِ صَلَاةِ الْعِيدَيْنِ).

قطب راوندی در لب اللباب از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم آورده كه فرمودند: بدرستیكه الله دو روز را بجای دو روز دیگر برای شما قرار داد و تبدیل نمود: فطر و اضحی (عید قربان) را بجای نوروز و مهرگان. (مستدرك‏ الوسائل ج : 6 ص : 154 ، بَابُ نَوَادِرِ مَا يَتَعَلَّقُ بِأَبْوَابِ صَلَاةِ الْعِيدَيْنِ).

حال اگر برای منحرفین اعتبار حدیث اهمیت ندارد و هر دروغی را قبول کرده و باور می نمایند پس چرا از نقل این احادیث در مذمت نوروز مجوسی اجتناب می ورزند؟ جواب این است که آنها اصلاً به مسائل اسلامی توجهی ندارند بلکه احادیث ضعیف را دستآویز قرار داده اند تا انحرافی را وارد اسلام نمایند.