بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العلمين

عيد نوروز، چهارشنبه سوری و سیزده بدر

سؤال:

نظر فقها و علما را دربارۀ عید نوروز، خانه تکانی و چهارشنبه سوری بیان بفرمائید و آیا مسافرت در این ایام، در سیزده بدر و جشن و دعوت و غیره جایز است یا خیر؟

پاسخ:

اول باید بدانیم نوروز، سیزده بدر و چهارشنبه سوری چیست؟

در فرهنگ عمید نوروز اینگونه تعریف شده است:

نوروز: روز نو، عید اول سال، روز اول فروردین که جشن ملی ایرانیان است و نوروز سلطانی هم می‌گویند.

نوروز در زمانهای قدیم در اول بهار نبود بلکه در فصول سال می‌گشت و گاه به بهار و گاه به تابستان و گاه به زمستان می‌افتاد، در سال 471هـ ق به فرمان جلال‌الدین ملکشاه سلجوقی، حکیم عمر خیام و چند منجم دیگر تقویم جلالی را تنظیم کردند و نوروز را در روز اول بهار نخستین برج حمل قرار دادند. [فرهنگ عمید]

سیزده بدر: مراسمی که در روز سیزدهم فروردین در ایران برگزار می‌شود و مردم به خارج شهر و باغ و صحرا می‌روند و آنروز را به شادی و تفریح و با انواع بازیها می‌گذرانند و به اصطلاح نحسی سیزده، بدر می‌کنند و دختران دم بخت علفها را گره می‌زنند و با این نیت که بختشان باز شود و در سال نو شوهری پیدا کنند.

چهارشنبه سوری: چهارشنبه سوری، جشن و شادمانی ایرانی که هر سال در شب چهارشنبه هفتۀ آخر ماه اسفند می‌گیرند و آتش می‌افروزند و از روی آن می‌جهند و می‌گویند: «سرخی تو از من، زردی من از تو» این جشن از زمانهای قدیم در ایران متداول بوده و در زمان سامانیان «سوری» خوانده می‌شد. [فرهنگ عمید]

هفت سین: سفره‌ای که در هنگام تحویل سال نو می‌اندازند و در آن هفت قسم خوردنی که حرف اول اسم آنها سین باشد از قبیل: سیر، سرکه، سیب، سماق، سنجد و سبزی می‌گذارند و از آن سلامتی و سعادت و سرسبزی تفاءل می‌کنند. [فرهنگ عمید]

بنا بر این توضیحات دانسته می‌شود که عید نوروز و عید مهرگان و سیزده بدر، همه اعیاد باستانی هستند و از اعیاد اسلامی مسلمانان نیستند و خداوند به مسلمانان دو عید بزرگ اسلامی هدیه داده‌اند که به تعظیم و بزرگداشت آن اقدام نمایند که خیر و صلاح آنان در این می‌باشد.

از تعریفات فوق اینطور برمی آید:

1- باستانی بودن اصل این اعیاد. اما عید نوروز (که در زمان سلجوقیان اول فروردین قرار داده شد) بدعت محسوب می‌شود؛ در حدیث آمده است:

«من احدث فی امرنا هذا مالیس منه فهو ردّ» [بخاری فی کتاب الصلح رقم الحدیث 2499؛ مسلم الاقضیة: رقم الحدیث 3242]

2- مسئله چهارشنبه سوری، قراردادن جانها و مالها در معرض خطر، تلف و نقص عضو و اشتغال به چیزهای بیهوده و بی‌فایده است و در حدیث شریف آمده است:

[من حسن الاسلام المرء ترکه مالایعنیه]

3- اگر انسان مانند زرتشتیان معتقد به تأثیر آتش در تدبیر امور از جمله بهبودی و بهروزی و شادابی، تغییر رنگ و دفع آفات زردی و غیره باشد، قطعاً این اعتقاد غلط است و یا اینکه این مراسم بقصد تعظیم و تقدیس آتش چون زرتشتیان صورت گیرد از لحاظ اعتقادی خطرناک است.

4- در مسئله سیزده بدر، تمام ایام سال در حق مسلمانان مبارک و خوب است و ایام هیچ تأثیری بذاته مستقلاً در حوادث و وقایع جهان و کائنات ندارند، بلکه مؤثر بالذات و مستقل الله تبارک و تعالی می‌باشد و اگر ایام، ناخوش بوده‌اند در حق منکران و کافران بوده است که بر آنان در آنروزها عذاب نازل شده است. در سیزده بدر علف گره زدن و گشادگی و فرح در مسئله به خانۀ بخت رفتن و خوشبخت شدن کاملا بی‌تأثیر است و اعتقاد به آن عدم تفویض امور به الله است. در حدیث شریف آمده است:

«واعلم انما اصابک لم یکن لیخطئک و ما اخطأک لم یکن لیصیبک و اعلم ان الأمة لو اجتمعوا علی ان ینفعوک بشیئ لم ینفعوک بشیئ الا ما قد کتبه الله لک و ان اجتمعوا علی ان یضروک بشیئ لم یضروک بشیئ الا ما قد کتبه الله علیک».

بنابراین مسائل، فقها و علما در کتب خویش احکام تندی را در مورد این ایام نوشته‌اند. پس اگر امروزه بدون قصد تعظیم و تقدیس، هدیه‌هایی داده شود یا تبریک به عنوان سال نو گفته شود چون علت یافته نمی‌شود، بدلیل مشابهت نامناسب می‌باشد.

و اگر هدیه‌ها و تفریح  و گشت و گذارها در روزهای غیر از این ایام صورت گیرد بهتر و بدور از شبه و مشابهت با بنیانگذاران چنین اعیاد باستانی می‌باشد.

«ولکن ینبغی ان لا یفعل ذلک فی ذلک الیوم خاصة و یفعله قبله أو بعده لکیلا یکون تشبیهاً اولئک القوم و قد قال صلی‌الله‌علیه‌وسلم «من تشبه بقوم فهو منه» [البحر الرائق: 8/487، الدرالمختار: 5/532، الهندیة: 6/446]

وفی الرد:

«و أولی للمسلمین ان لا یوافقهم علی مثل هذه الاحوال لإظهار الفرح و السرور». [رد المختار: 5/532، عزیزالفتاوی:71]

والله اعلم بالصّواب

[مفتی] خدانظر- عفا الله عنه -

دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان

28/12/1377

منبع: محمود الفتاوی

منبع: حوزه دارالعلوم زاهدان

در متن فوق از حوزه دارالعلوم زاهدان اشاره به احکام تندی درباره شخصی که نوروز را برپا می دارد و جشن می گیرد شده است که بعضی از آنها بدین قرار است: عبدالله بن عمرو قائل شده که هر کس نوروز و مهرگان را جشن بگیرد در قیامت با مجوس محشور خواهد شد. ابوحفص حنفی قائل است که هر کس در نوروز تخم مرغی را هدیه دهد به الله کافر شده و اعمالش حبط گردیده است. قاضی ابوالمحاسن حنفی قائل است که هر کس برای نوروز چیزی بخرد یا هدیه دهد بدرستی که کافر شده است. ابن تیمیه درباره قول عبدالله بن عمرو قائل است که نوروز به دو علت حرام شده است یکی بخاطر تشبه به کفار و دیگری بعلت بدعت. همچنین قائل شده کسی که تشبه کامل به کفار ورزد کافر شده است و تشبه جزئی نیز حرام است و به همان مقدار موجب کفر شخص می شود.