بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العلمين

نوروز مجوسی و سال شمسی

تقویم اسلامی بر خلاف اکثر تقاویم غیر اسلامی مبنای قمری دارد و تمام اعیاد و سنن اسلامی نیز بر اساس همین سنه قمری تنظیم شده اند. یکی از مواردی که موجب بروز انحرافاتی در بین مسلمین شده، استفاده از سنه شمسی بجای سنه قمری است که یکی از این انحرافات برپایی نوروز مجوسی است. در صورتی که مسلمین طبق قواعد اسلامی از سنه قمری برای تقویم خود استفاده می کردند و تقویم غیر اسلامی را که بر مبنای سنه شمسی است به دور می انداختند خیلی کمتر دچار انحرافاتی مثل برپایی نوروز مجوسی می شدند زیرا مسلماً سالروزهای سنه شمسی در مبنای قمری از هیچ جایگاهی برخوردار نیستند.

در سنه شمسی برخلاف آنچه که بعضی ادعا می کنند کمتر از محاسبات نجومی استفاده می شود و اوقات شهور بیشتر جنبه قراردادی دارند. در مقیاس شمسی، ماههای سال از هیچ قاعده ای تبعیت نمی کنند و اول و آخر آنها و همچنین طول آنها بدون قاعده و قراردادی است در حالی که در مقیاس قمری چنین نمی باشد. در سنه قمری طول ماهها مشخص و بیست و نه یا سی روز است و هیچ کسی قادر نیست که این طول شهور را به دلخواه تغییر دهد زیرا بر اساس یک قاعده نجومی بنیان نهاده شده است.

بی قاعدگی در مقیاس شمسی موجب شده که تعداد ایام ماهها نیز کاملاً بی قاعده و قراردادی باشد بطوریکه برای کسانی که از مبنای سنه شمسی برای تقویم خود استفاده می کنند تعداد ایام شهور ممکن است بیست و نه یا سی یا سی و یک روز و یا حتی عددی دیگر باشد و این تعداد نیز قاعده ای ندارد. عملی که دارندگان تقویم شمسی انجام می دهند این است که تعداد ایام سال را بین دوازده ماه تقسیم می نمایند و بعد باقیمانده این تقسیم را بین بعضی از ماهها پخش می کنند و بنا بر یک امر قراردادی دیگر نیز ماهی را بیست و نه روز محاسبه می کنند. اگر عدد دوازده را که تعداد شهور است در عدد 30 که تعداد ایام است ضرب کنیم عدد سیصد و شصت بدست می آید. طول سنه شمسی تقریباً سیصد و شصت و پنج روز است و در اینجا پنج روز اضافه می آید که همان باقیمانده تقسیم مذکور یعنی تقسیم عدد سیصد و شصت و پنج به عدد دوازده است. این پنج روز باقیمانده نیز توسط اشخاصی که سنه شمسی را معیار تقویم خود قرار داده اند بدون هیچ قاعده ای بین هر یک از ماهها که باب میلشان باشد پخش می شوند.

برای درک بهتر این موضوع می توان به مقایسه انواع سنه شمسی پرداخت و مثلاً سنه شمسی مجوسی را با ماههای فروردین و تیر و اسفند و غیره با سنه شمسی مسیحی با ماههای ژانویه و ژوئن و فوریه و غیره قیاس کرد. در این مقایسه مشخص می شود که ابتدا و انتهای شهور یکسان نیستند و ابتدای یک ماه مجوسی ممکن است در اواسط ماه مسیحی باشد. همچنین پراکندگی آن پنج روز باقیمانده نیز کاملاً متفاوت می باشد و از هیچ قاعده ای تبعیت نمی کند بلکه همانطور که گفته شد به دلخواه است. ولی ماه قمری چنین نیست و قاعده مند می باشد. ماه قمری از زمان رؤیت هلال قمر شروع می شود و تا رؤیت هلال بعدی که ابتدای ماه بعدی است ادامه می یابد. فاصله بین این دو رؤیت هلال بیست و نه یا سی روز می باشد. بدین ترتیب ملاحظه می شود که تعداد ایام یک ماه در مبنای قمری به دلخواه افراد نیست بلکه از یک قاعده نجومی تبعیت می کند.

از آنجا که ابتدا و انتهای شهور شمسی قراردادی و بی قاعده هستند نمی توان از آنها برای تعیین سال استفاده کرد و بالعکس این تعداد ایام سال است که مشخص کننده ماهها بصورت قراردادی است در حالی که در مبنای قمری از آنجا که بر اساس یک قاعده نجومی است می توان از آن برای تعیین سال نیز استفاده کرد و اگر ایام دوازده ماه را جمع کنیم به ایام سال می رسیم بدون اینکه بخواهیم تعداد ایام سال را از قاعده ای دیگر محاسبه نماییم. در مبنای شمسی تعداد ایام سال را باید از قاعده ای غیر از ایام شهور بدست آورد زیرا تعداد ایام شهور بی قاعده هستند و اعتبار خود را از تعداد ایام سال کسب کرده اند.

از مزایای دیگر مبنای قمری این است که بصورت تقریب می توان در هر روز از ماه مشخص نمود که چند روز از ماه گذشته یا به بیان ساده تر چندمین روز ماه است و این عمل با یک نگاه به قمر در آسمان صورت می گیرد زیرا طبق یک قاعده نجومی دیگر که الله در خلقت آن قرار داده، قمر در طول ایام ماه به اشکال مختلف می باشد و در یک توالی تدریجی از هلال نازک تا بدر کامل متغیر است. گویی الله ضیاء قمر را وضع نموده تا آینه ای باشد که نور شدید شمس را به نوری ملایم و زیبا برای ابصار بشر تبدیل کند تا بر آن بنگرد و تقویم نگارد؛ وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ.

از جمله اممی که تقویمشان مبنای قمری دارد امت اسلام است و کما اینکه ذکر کردیم کل اعیاد و سنن اسلامی بر مبنای سنه قمری وضع شده اند. الله در قرآن درباره این تقویم چنین گفته است: «يَسْأَلُونَكَ عَنِ الأهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ». اگر مسلمین در تقویم اسلامی دچار انحراف نمی شدند بسیار بعید بود که به انحرافات دیگری چون برپایی اعیاد کفار مثل نوروز مجوسی روی آورند و این انحرافی است که انحرافات دیگر را در پی داشته است.